Trên địa bàn Nghệ An, hoạt động logistics đã có bước phát triển nhất định, song chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của tỉnh. Trước yêu cầu phát triển mới, việc triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm phát triển logistics trở thành ngành dịch vụ quan trọng là nhiệm vụ cấp thiết.
Những “điểm nghẽn”
Cùng với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và
hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động logistics trên địa bàn Nghệ An từng bước được
hình thành và phát triển. Hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông được quan tâm đầu
tư, tạo nền tảng quan trọng cho lưu thông, vận chuyển hàng hóa.
Hiện nay, Nghệ An là một trong số ít địa phương có đầy đủ
các loại hình giao thông gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, đường biển
và đường hàng không. Cảng biển Cửa Lò được quy hoạch là cảng biển quốc gia, có
vai trò quan trọng trong xuất, nhập khẩu hàng hóa và phát triển kinh tế biển.
Sân bay Vinh sau khi được nâng cấp, mở rộng đã đáp ứng tốt hơn nhu cầu vận chuyển
hành khách và hàng hóa. Hệ thống quốc lộ, tỉnh lộ, đường cao tốc đang từng bước
hoàn thiện, tăng khả năng kết nối Nghệ An với các trung tâm kinh tế lớn trong
nước và khu vực.
Khu công nghiệp VSIP Nghệ An. Ảnh:
Thành Duy
Cùng với hạ tầng giao thông, hệ thống kho bãi, dịch vụ vận tải,
giao, nhận hàng hóa, khai báo hải quan từng bước phát triển. Trên địa bàn tỉnh
hiện có nhiều doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ logistics ở các khâu như vận
tải đường bộ, kho bãi, bốc xếp, giao nhận. Hoạt động xuất, nhập khẩu tăng trưởng
khá đã tạo nhu cầu dịch vụ ngày càng lớn, nhất là logistics phục vụ công nghiệp
chế biến, chế tạo và nông-lâm - thủy sản.
Mặc dù có bước phát triển, song hoạt động logistics trên địa
bàn Nghệ An vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Hạ tầng logistics phát triển chưa đồng bộ,
thiếu các trung tâm logistics quy mô lớn, có khả năng kết nối liên vùng và quốc
tế. Cảng biển Cửa Lò chưa khai thác hết tiềm năng, chưa thu hút được nhiều tuyến
vận tải quốc tế trực tiếp; phần lớn hàng hóa xuất, nhập khẩu vẫn phải trung
chuyển qua các cảng lớn ở phía Bắc hoặc phía Nam, làm tăng chi phí logistics. Hệ
thống kho, bãi còn manh mún, phân tán; thiếu kho lạnh, kho chuyên dụng phục vụ
bảo quản nông sản, thủy sản và hàng hóa xuất khẩu.
Một số sản phẩm đèn mây, tre đan
xuất khẩu của Công ty TNHH Đức Phong. Ảnh: Thu Huyền
Ông Thái Đại Phong - Giám đốc Công ty TNHH Đức Phong cho biết,
dù xuất khẩu mây, tre đan sang nhiều quốc gia nhưng doanh nghiệp gặp khó về
logistics. Do Cảng Cửa Lò thiếu container và tàu lớn, công ty phải vận chuyển
đường bộ ra Hải Phòng để tiết kiệm thời gian (1 ngày thay vì 3 ngày) và giảm
chi phí bốc dỡ trung gian. Trong khi đó, chi phí còn ở mức cao so với mặt bằng
chung, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hàng hóa và doanh nghiệp. Công tác quy
hoạch, cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển logistics tuy đã được quan tâm
nhưng chưa đồng bộ, thiếu các chính sách đủ mạnh để thu hút các nhà đầu tư chiến
lược.
Ông Nguyễn Quốc Khánh - Giám đốc Công ty CP vận tải Việt -
Nhật tại Nghệ An chia sẻ: “Dịch vụ logistics tại Cảng Cửa Lò đang gặp rào cản lớn
về hạ tầng và chính sách. Tàu cá thường xuyên lấn chiếm cầu bến; luồng tàu bị
bồi lắng (chỉ còn -5,7m) gây khó khăn cho tàu trọng tải lớn. Trong khi đó, việc
duy tu nạo vét vùng nước trước bến gây tốn kém hàng năm.”
Giải pháp phát triển logistics theo hướng hiện đại, bền vững
Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn
tái cơ cấu chuỗi cung ứng, chuyển dịch sản xuất về miền Trung - Bắc
Trung Bộ và xu hướng tăng nhanh của thương mại điện tử, FDI công
nghiệp, xuất nhập khẩu nông - thủy sản, hàng tiêu dùng và linh kiện,
Sở Công Thương tỉnh Nghệ An xây dựng đề án phát triển Nghệ An trở
thành trung tâm logistics vùng Bắc Trung Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến
năm 2045. Dự thảo Đề án xác định mục tiêu đưa Nghệ An trở thành cửa ngõ xuất,
nhập khẩu của vùng và là hạt nhân của mạng lưới logistics đa phương thức; mô
hình phát triển theo cấu trúc: Trung tâm - vệ tinh - biên giới theo tiêu
chuẩn phát triển trung tâm logistics quốc gia và quốc tế.
Sản xuất tại Công ty CP may
Vinatex Hoàng Mai. Ảnh: Thu Huyền
Mục tiêu giai đoạn 2026-2030: Phấn đấu hạ tầng hoàn thiện
trên 80%; giảm 15-20% chi phí nội tỉnh và hình thành ít nhất 1 trung tâm
logistics hạng II cấp vùng tại Khu kinh tế Đông Nam. Tầm nhìn đến năm 2045:
Hoàn thiện 100% hạ tầng, đưa logistics trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, tham
gia sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế.
Theo dự thảo, tỉnh sẽ tập trung đầu tư vào các cụm trọng
điểm là Khu kinh tế Đông Nam, cụm cảng Cửa Lò - Đông Hồi. Hệ thống vệ tinh là
các trung tâm logistics tại Khu công nghiệp VSIP, Nghĩa Đàn và các cửa khẩu quốc
tế như Nậm Cắn, Thanh Thủy, Thông Thụ.
Mục tiêu đạt tỷ lệ số hóa 100% vào năm 2045, ứng dụng công
nghệ AI, hệ thống quản lý TMS/WMS và hải quan điện tử tại các trung tâm.
Dự kiến tổng kinh phí thực hiện Đề án khoảng 25.700 tỷ đồng,
trong đó, vốn ngân sách Nhà nước chiếm khoảng 20%. Dự án do Công ty Mía
đường Nghệ An (NASU) tài trợ; Liên danh Công ty tư vấn cảng Nhật Bản
(JPC) và Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng cảng - đường thủy (TEDIPORT)
tư vấn.
Các dự án ưu tiên bao gồm: Nâng cấp luồng hàng hải Cảng Cửa
Lò, xây dựng Cảng nước sâu Cửa Lò và phát triển các trục đường kết nối 6-8 làn
xe… Đề án cũng đưa ra các giải pháp trọng tâm liên quan đến việc đầu tư hạ tầng,
thu hút các nhà đầu tư lớn về vận tải, cũng như các đơn vị thương mại điện tử lớn;
triển khai thực hiện cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có chính sách ưu đãi
về giá thuê đất...
Thời gian qua, Nghệ An cũng đã tổ chức nhiều cuộc
họp để nghe và cho ý kiến về dự thảo đề án. Theo đó, đại diện các
sở, ngành, Ban Quản lý KKT Đông Nam, Sở Tài chính, Sở Xây dựng, Sở
KH&CN… đề nghị đơn vị tư vấn xem xét lại quy hoạch, ranh giới và diện tích
đất của một số khu chức năng đã có quy hoạch trước đó; đánh giá việc huy động,
thu hút hàng hóa qua trung tâm logistics ở Nghệ An, để từ đó tính toán hiệu
quả đầu tư.
Để đạt được mục tiêu đề ra, cần xác định rõ nguồn lực, cơ
chế, chính sách và thứ tự ưu tiên thực hiện. Về nguồn vốn ngân sách (chiếm khoảng
20%, tương đương hơn 5.000 tỷ đồng), cần có lộ trình cụ thể theo từng năm. Ngân
sách Nhà nước đóng vai trò là "vốn mồi", dẫn dắt, cần bố trí nguồn vốn
đầu tư trong giai đoạn tới theo quy định, phù hợp tình hình thực tiễn trên địa
bàn tỉnh. Đồng thời, cân đối nguồn vốn, xác định rõ phần nào ngân sách nhà đầu
tư, phần nào thực hiện theo hình thức PPP và phần nào Nhà nước hỗ trợ...
Hàng container bốc dỡ tại Cảng
Cửa Lò. Ảnh: TH
Về nguồn lực, cần phối hợp nghiên cứu kỹ các quy định, so
sánh với cơ chế của các tỉnh lân cận để đưa ra mức ưu đãi phù hợp, vừa đủ sức cạnh
tranh, vừa đảm bảo quy định, có giải pháp thu hút được luồng hàng hóa từ các tỉnh
lân cận (Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Quảng Trị) sẽ đổ về Nghệ An như thế nào để xứng tầm
trung tâm của cả khu vực...
Việc xây dựng trung tâm logistisc là cần thiết và là để cụ thể hóa mục tiêu đặt ra tại Nghị quyết số 39-NQ/TW ngày 18/7/2023 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển tỉnh Nghệ An đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó, xác định Nghệ An là trung tâm thương mại - logistics của vùng Bắc Trung Bộ, đóng vai trò động lực tăng trưởng mới của cả vùng. Bên cạnh đó, quy hoạch tổng thể quốc gia cũng đã xác định hành lang kinh tế Bắc - Nam và hành lang kinh tế Đông - Tây (qua Nghệ An) là 2 trục động lực quốc gia; định hướng phát triển logistics gắn với cảng biển, sân bay và mạng lưới cao tốc.
Nhận định vai trò của hạ tầng Logistic trong thúc đẩy kinh tế
địa phương, Ông Phạm Văn Hóa - Giám đốc Sở Công Thương Nghệ An chia sẻ: “Với
vị trí địa lý thuận lợi, tiềm năng lớn về công nghiệp, nông nghiệp và xuất, nhập
khẩu, Nghệ An có nhiều điều kiện để phát triển logistics trở thành ngành dịch vụ
quan trọng. Việc tháo gỡ các “điểm nghẽn”, triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ
góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp,
tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong thời gian tới.”
BNA